Algemeen

De Specialist – De escalatie van het begrip escaleren4 min lezen

Door: 22 maart 2017 Geen Reacties

es·ca·le·ren (escaleerde, heeft, is geëscaleerd): zich geleidelijk uitbreiden: de ruzie escaleerde tot een oorlog. “Zich geleidelijk uitbreiden” is volgens de Van Dale de betekenis van het woord escaleren. Het wordt voornamelijk in negatieve zin gebruikt; iets loopt uit de hand, iets dreigt volledig mis te gaan. Vorige week nog, toen het nieuws over de rel met Turkije de laatste dagen van onze verkiezingen domineerde, werd er van alle kanten opgeroepen tot de-escalatie van de situatie. Maar de praktijk leert ons dat het begrip tegenwoordig een stuk breder inzetbaar is.

Het zijn allang niet alleen meer situaties die kunnen escaleren, ook personen schijnen dit nu te kunnen doen. Je kunt zowel horizontaal als verticaal escaleren, zinvol escaleren, functioneel of hiërarchisch escaleren en er worden zelfs heuse escalatiemanagers benoemd. We kunnen wel stellen dat de betekenis van het woord escaleren de laatste jaren een beetje is geëscaleerd. Tijd dus voor wat de-escalatie.

Escalatie van betekenis

De meeste mensen zullen het woord vooral associëren met een ruzie, een rel of een conflict dat zich verdiept of uit de hand loopt, en op die manier dus escaleert. Waarbij de controle op het geheel wat verloren lijkt. In deze betekenis heeft escaleren dus betrekking op een situatie en niet op de personen die daarbij betrokken zijn.

We zien het begrip de laatste jaren ook steeds vaker opduiken in het projectmanagement. Een project is per definitie gebonden aan onder andere tijd en budget. Het uiteindelijke doel en het tijdsbestek waarin dit bereikt dient te worden, zijn vooraf vastgesteld. Er wordt gewerkt met strakke deadlines, die dus het risico van overschrijding met zich mee brengen. Vandaar dat projectmanagers, de eindverantwoordelijken die ervoor moeten zorgen dat het project in goede banen wordt geleid en binnen de deadline wordt afgerond, tegenwoordig soms ineens escalatiemanagers heten.

Escalatiemanagers

Want als de deadline in gevaar komt, kan de situatie uit de hand lopen. Het is dan aan de escalatiemanager om gerichte actie te ondernemen.

De escalatiemanager is in feite dus gewoon een projectmanager. Alleen omdat escaleren blijkbaar zo’n lekker buigzaam begrip is, past deze titel beter. Want escaleren klinkt natuurlijk een stuk beter dan bijvoorbeeld moeten melden dat het budget hopeloos gaat worden overschreden.

Bovendien wordt met deze titel de indruk gewekt dat iets dat al uit de hand is gelopen door deze persoon kennelijk toch alsnog in goede banen geleid kan worden. Het onbeheersbare wordt onder controle. Waarmee de oorspronkelijke betekenis van het woord ineens veranderd lijkt in zijn tegenovergestelde.

Overigens kan de escalatiemanager zélf ook (het probleem) escaleren. Dit betekent simpelweg dat “het probleem doorgeschoven wordt naar een hoger verantwoordelijkheidsniveau”.

Een probleem escaleert in deze vorm niet meer uit zichzelf, laat staan dat het is opgelost, maar wordt door iemand geëscaleerd. Handig hiervoor zijn ook de zogenoemde escalatiematrices, waarin vooraf wordt vastgesteld in welke volgorde, of van wie naar wie, er geëscaleerd dient te worden. Mocht het probleem niet wezenlijk van invloed zijn op het beoogde eindresultaat, dan kan er natuurlijk ook altijd nog gekozen worden om te de-escaleren en de invloed dus “minder hevig te doen worden”, aldus de Van Dale.

Natuurlijk proces

Escaleren is zeker niet het enige woord waarvan de betekenis met de tijd verbreed of veranderd is. Dit is een natuurlijk proces dat hoort bij de ontwikkeling van een taal. Het kan in principe voorkomen bij alle woorden en voltrekt zich normaal gesproken over enkele tientallen of zelfs honderden jaren. Waar het relatief vaak voorkomt, is bij zogenaamde leenwoorden; woorden die zijn overgenomen uit een andere taal. Bij deze overname vervormt de betekenis vaak, of gaat er een deel van verloren.

Het woord drugs bijvoorbeeld, hebben wij rechtstreeks overgenomen uit het Engels. In het Nederlands beperkt de betekenis hiervan zich tot geestverruimende middelen, terwijl het woord in het Engels ook staat voor alle soorten medicijnen. Deze betekenis is in het Nederlands dus verloren gegaan. “Taal verandert voortdurend, en gelukkig maar”, zei Hans Bennis, de nieuwe directeur van de Taalunie, onlangs in een interview met de Volkskrant. “Een taal zonder variatie is eigenlijk een dode taal. Taal verandert, taal varieert, dat maakt het tot een levend iets”. Heel normaal dus, dat betekenissen van woorden geleidelijk veranderen, alleen bij sommige begrippen escaleert dat dus iets sneller dan bij anderen. De vraag blijft natuurlijk of we hier taalkundig en qua duidelijkheid iets mee opschieten?

Taalzaken

Als u geïnteresseerd bent in taalgerelateerde onderwerpen volgt u ons dan op LinkedIn. Voor taaloplossingen in uw bedrijf kunt u terecht bij Elycio Talen, een landelijk taleninstituut ontstaan uit Elsevier Talen. Wij verzorgen taaltrainingen in alle talen, in elke gewenste vorm. En u kunt bijvoorbeeld ook kiezen voor een workshop Correct Nederlands Schrijven om ervoor te zorgen dat uw imago niet geschaad wordt door storende taal- en spelfouten of slecht geformuleerde zinnen.

Voor ons volledige aanbod aan taaloplossingen, bezoekt u onze website.